In dezelfde maand (Januari 2026) gingen we nog een keer terug, want de Koninklijke Luchtmacht hield een oefening op Schiphol die twee dagen duurde. Helaas was het die dag ontzettend mistig en was het vrijwel onmogelijk om de F-35’s goed op de foto te krijgen. Ondanks de kou en het vieze, gure weer was het erg gezellig.
Maar wat hield deze oefening nou precies in?
Oefening Avatar op Schiphol
Op 27 en 28 januari 2026 vond er op Schiphol een bijzondere militaire oefening plaats. Waar je normaal vooral toestellen van KLM en andere internationale luchtvaartmaatschappijen ziet vertrekken en landen, waren er tijdens deze dagen ineens F-35’s van de Koninklijke Luchtmacht tussen het reguliere vliegverkeer te vinden. De oefening kreeg de naam AVATAR.
Maar waarom zou de Koninklijke Luchtmacht uitgerekend vanaf Schiphol willen opereren als Nederland over verschillende militaire vliegbases beschikt?
Het antwoord daarop heeft vooral te maken met voorbereid zijn op situaties waarin de normale militaire infrastructuur niet beschikbaar is.
Opereren vanaf een civiele luchthaven
Tijdens een conflict is een militaire vliegbasis vanzelfsprekend een belangrijk doelwit. Wanneer een basis beschadigd raakt of om een andere reden tijdelijk niet gebruikt kan worden, wil je als luchtmacht niet direct een belangrijk deel van je operationele mogelijkheden verliezen.
Daarom traint de Koninklijke Luchtmacht met het concept Agile Combat Employment, meestal afgekort tot ACE. Het idee daarachter is dat militaire vliegtuigen niet volledig afhankelijk moeten zijn van een paar vaste vliegbases. Personeel en vliegtuigen moeten indien nodig verspreid kunnen worden over verschillende locaties en daar hun werkzaamheden kunnen voortzetten.
Dat kunnen andere militaire vliegvelden zijn, maar ook civiele luchthavens.
En dan komt Schiphol natuurlijk al snel in beeld.
Schiphol beschikt over meerdere start- en landingsbanen en uitgebreide infrastructuur, maar is tegelijkertijd een van de drukste luchthavens van Europa. Juist daardoor vormt de luchthaven een interessante en uitdagende locatie om te onderzoeken of militaire operaties gecombineerd kunnen worden met het normale burgerluchtverkeer.
Vier F-35’s op Schiphol
Voor oefening AVATAR werden vier F-35’s naar Schiphol gebracht. Vanaf de luchthaven vertrokken de toestellen voor trainingsvluchten boven onder andere de Noordzee en het Waddengebied.
Na hun missie keerden de F-35’s terug naar Schiphol. Daarmee was de oefening echter nog lang niet afgelopen.
Een belangrijk onderdeel van AVATAR speelde zich namelijk juist op de grond af.
Een gevechtsvliegtuig laten landen op een andere luchthaven is op zichzelf één ding. Er vervolgens voor zorgen dat het toestel opnieuw inzetbaar is, maakt het verhaal een stuk ingewikkelder. Denk bijvoorbeeld aan technisch onderhoud, beveiliging, communicatie, logistiek en alle procedures die nodig zijn om een toestel weer gereed te maken voor een volgende vlucht.
Het doel was dan ook om te oefenen hoe de luchtmacht vanaf een civiele luchthaven operationeel kan blijven.
A330 MRTT (Multi-Role Tanker Transport)
Naast de F-35’s speelde ook de Airbus A330 MRTT een rol tijdens de oefening. MRTT staat voor Multi Role Tanker Transport.
Dit grote toestel kan onder andere worden ingezet voor het vervoeren van personeel en materieel, maar misschien wel zijn bekendste taak is het bijtanken van andere militaire vliegtuigen in de lucht.
Tijdens AVATAR werd de A330 MRTT ingezet om de F-35’s tijdens hun trainingsmissies in de lucht van brandstof te voorzien. Daarmee werd niet alleen het gebruik van Schiphol als alternatieve locatie getest, maar werd een groter deel van een daadwerkelijke militaire operatie nagebootst.
Waarom juist Schiphol?
Schiphol lijkt op het eerste gezicht misschien een vreemde locatie voor zo’n oefening. Een luchthaven waar dagelijks enorme aantallen passagiers vertrekken en aankomen, combineer je niet zomaar even met een aantal operationele gevechtsvliegtuigen.
En juist dát was een belangrijk onderdeel van de oefening.
Het normale vliegverkeer op Schiphol ging namelijk door. De militaire activiteiten moesten dus worden ingepast tussen de reguliere vluchten.
Daarvoor was samenwerking nodig tussen verschillende organisaties, waaronder de Koninklijke Luchtmacht, Schiphol, Luchtverkeersleiding Nederland, de Koninklijke Marechaussee, het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en de gemeente Haarlemmermeer.
Op papier kun je natuurlijk prachtige plannen maken over het gebruik van civiele vliegvelden tijdens een crisis. De praktijk laat pas zien tegen welke problemen je daadwerkelijk aanloopt.
Hoe regel je bijvoorbeeld de logistiek? Hoe beveilig je de toestellen? Hoe zorg je ervoor dat militair personeel zijn werkzaamheden kan uitvoeren op een luchthaven die daar normaal gesproken niet voor wordt gebruikt? En hoe combineer je dat allemaal met het drukke civiele luchtverkeer?
Dat zijn precies de zaken waarvoor een oefening als AVATAR bedoeld is.
Niet Permanent
De aanwezigheid van F-35’s op Schiphol betekent overigens niet dat de luchthaven ineens een nieuwe thuisbasis van de Koninklijke Luchtmacht wordt.
Het ging nadrukkelijk om een tijdelijke oefening.
Het doel was om ervaring op te doen en te onderzoeken wat er allemaal nodig is wanneer militaire vliegtuigen in bijzondere omstandigheden vanaf een civiele luchthaven moeten opereren.
Die mogelijkheid zorgt ervoor dat Nederland minder afhankelijk is van uitsluitend de bestaande militaire vliegbases. Mocht een basis tijdelijk niet beschikbaar zijn, dan bestaan er alternatieven waarmee operaties kunnen worden voortgezet.
Een bijzondere combinatie
Voor luchtvaartliefhebbers en fotografen leverde AVATAR ondertussen een behoorlijk bijzonder beeld op.
Schiphol staat natuurlijk bekend om zijn enorme verscheidenheid aan verkeersvliegtuigen. Een Boeing 737, Airbus A320, Boeing 777 of Airbus A350 is er dagelijkse kost. Een F-35 die tussen dat reguliere vliegverkeer verschijnt, is een heel ander verhaal.
De combinatie van civiele luchtvaart en moderne militaire toestellen maakte AVATAR daardoor ook visueel een opvallende oefening.
Maar achter die bijzondere beelden zat een serieus doel.
Oefening AVATAR draaide uiteindelijk om de vraag of de Koninklijke Luchtmacht haar werkzaamheden kan voortzetten wanneer de normale militaire vliegbases niet beschikbaar zijn. Schiphol vormde daarbij een uitdagende testlocatie, omdat militaire operaties moesten plaatsvinden binnen de infrastructuur en het drukke dagelijkse vliegverkeer van een grote internationale luchthaven.
Vier F-35’s, een A330 MRTT, militair personeel en verschillende civiele organisaties moesten daarvoor samenwerken.
Voor de gemiddelde reiziger was Schiphol op 27 en 28 januari gewoon de luchthaven waar zijn of haar vakantie of zakenreis begon.
Voor de Koninklijke Luchtmacht was Schiphol die dagen iets heel anders:
een tijdelijke militaire uitwijkbasis.
Conclusie van dit hele verhaal: we hebben de F-35’s horen opstijgen, maar helaas niet gezien.
“We felt the rumble, but never saw the power.”
Ondanks alles hebben we toch nog een aantal mooie patches kunnen scoren van het 322 Squadron en van Politieteam Schiphol.
Al met al was het, ondanks de kou, mist en het feit dat de F-35’s zich niet lieten zien, toch een geslaagde en gezellige dag op Schiphol.
Geef een reactie